παυσίφωνο

Οι δυο μοναδικοί μου φίλοι στο χωριό μου είχαν κάποτε μια γιαγιά που εν αγνοία της συνέβαλε στην ―πολύ― μετέπειτα πορεία μου ως άνθρωπο. Τότε που είχα ύψος κάτω του ενός μέτρου, τότε που οι καλοκαιρινές διακοπές κρατούσαν τρεις ολόκληρους μήνες, τα χωριάτικα απογεύματά μας τα περνούσαμε στο σπίτι της εν λόγω γιαγιάς εξαιτίας δύο βασικών λόγων: του κήπου της, που διέθετε μέγεθος ικανό για κρυφτό και μια αμυδρή γκροτέσκα essence ψαρίλας, και του ότι η γιαγιά Παρασκευή έφτιαχνε και γαμώ τα κουλουράκια. Τρώγοντάς τα και ενώ περιμέναμε την αλοιφή να ανακουφίσει τα χέρια μας από τις τσουκνίδες και το οξυζενέ να αφρίσει τις πληγές στα γόνατα και τις γάμπες μας, εγώ συνήθως περιεργαζόμουν το σπίτι, το οποίο έβρισκα αναίτια διαφορετικό από αυτό της δικής μου γιαγιάς· θεωρούσα πως άνθρωποι της ίδιας ηλικιακής κατηγορίας θα έπρεπε να έχουν τα ίδια σε μέγεθος και διαρρύθμιση σπίτια, για λόγους οικονομίας του δημοσίου κεφαλαίου. Τέτοιες απόψεις όταν τις εκφράζουν άνθρωποι μονοψήφιας ηλικίας τίς αντιμετωπίζεις με γέλιο και τούς αποκαλείς «παιδιά»· όταν τις εκφράζουν άνθρωποι ηλικίας άνω των 16 τούς αποκαλείς «φασίστες» και καλό θα ήταν να έχεις απέναντί τους την ίδια αντιμετώπιση.

Περαιτέρω εμβάθυνση και ψαχούλεμα στο σπίτι με έφερε μπροστά σε μια συσκευή τής οποίας αδυνατούσα να κατανοήσω τη σύλληψη: επρόκειτο για μια μικρή λαμπίτσα, βαμμένη σε ένα φλούφλικο παλ χρώμα, που στην άρκη της διέθετε δυο ακροφύσια για πρίζα. Το πρώτο που μπόρεσα να φανταστώ ήταν ότι επρόκειτο για ένα πείραμα για το μάθημα του ηλεκτρισμού στη φυσική· θυμήθηκα όμως έπειτα πως κανένας από εμάς δεν βρισκόταν στην ανάλογη τάξη στο δημοτικό, αν και εγώ είχα αναγκαστεί να μάθω τα περί πέρα-δώθε των ηλεκτρονίων μετά από δοκιμές τοποθέτησης διαφόρων αντικειμένων, μεταξύ αυτών και αρκετών μεταλλικών, στις υποδοχές της πρίζας. Θυμάμαι επίσης τη σκέψη μου ότι το βράδυ θα μπορούσαν να αλοίφουν τη λαμπίτσα με αίμα για να τραβάει τα κουνούπια και να κολλούν πάνω της· σκέψη που δεν εξωτερίκευσα ποτέ λόγω της θεωρούμενης κοινωνικής της βαρβαρότητας. Κάποια στιγμή αναγκάστηκα να ρωτήσω τα παιδιά, τα οποία μού έδωσαν την απάντηση «Είναι για όταν κοιμόμαστε εμείς εδώ». Αναμονή. «Είναι για το βράδυ». Κι άλλη αναμονή. «Είναι για να μη φοβόμαστε τη νύχτα», μού είπε το κορίτσι ως τελευταία προσπάθεια επεξήγησης.
Πέρασε αρκετός καιρός που στο μυαλό μου στριφογύριζε το ίδιο κορίτσι να μού λέει τα ίδια λόγια και προς τα τελευταία χρόνια της απορίας μου το ενδιαφέρον μου να πέφτει περισσότερο στο ίδιο το κορίτσι παρά στα λόγια της. Πάντως συνέχισα να ταλανίζομαι από απορίες όπως «Τι μπορείς να φοβάσαι όταν δεν βλέπεις τίποτα;», «Πώς μπορείς να φοβάσαι κάτι όταν δεν έχεις καθαρή ιδέα γι’ αυτό στο μυαλό σου;», «Από τη στιγμή που ξέρεις τι φοβάσαι και έχεις βρει την αιτία που το φοβάσαι, γιατί συνεχίζεις να το φοβάσαι;» και «Γιατί τη νύχτα κάποιος φοβάται ενώ μπορεί να κοιμηθεί και να το ξεχάσει;».

Ακόμη λοιπόν κι αν το ενδιαφέρον μου ξεκινούσε από το φυσικό κόσμο, μού ήταν πολύ δύσκολο να στρέψω το νου μου μακριά από απορίες για τους ανθρώπους, τη μεταξύ τους συμβίωση και τους κανόνες αυτής. Σ’ αυτό συνέβαλλε κι ένα άλλο γεγονός: η γιαγιά Παρασκευή παρακολουθούσε μπάσκετ. Φανατικά. Δεν έχανε αγώνα για αγώνα στην ασπρόμαυρη ακόμη τηλεόρασή της, ενώ ήταν προμηθευμένη, άγνωστο από πού, με διάφορα αξεσουάρ ―ένδυσης κυρίως― όλων των βασικών ομάδων, καθένα από το οποίο κράδαινε φωνάζοντας συνθήματα κάθε φορά και για διαφορετική ομάδα. Δεν μπορώ να το αποδείξω, μα διατηρώ μια σχεδόν ολοκληρωμένη σιγουριά πως το ενδιαφέρον της κάθε φορά ήταν ανάλογο των παικτών που διέθεταν οι ομάδες. Οδηγούμενη περισσότερο από τις τελευταίες βίαιες πνευματικές παρά σωματικές σεξουαλικές εκρήξεις της προκεχωρημένης της εμμηνόπαυσης, έμοιαζε σχεδόν να διεγείρεται από τις δηλώσεις των πανύψηλων παικτών της καλαθοσφαίρισης, οι οποίες έρχονταν μετά τον αγώνα. Από τότε μού έχουν εντυπωθεί δύο τινά: το πρώτο είναι η διαπίστωση ότι οι παίκτες του ποδοσφαίρου είναι κατά βάση ένα μάτσο μαλακισμένα με καμιά δεκαπενταριά λέξεις στο ενεργητικό τους (σαν τους οπαδούς τους), ενώ οι παίκτες του μπάσκετ τουλάχιστον έχουν βγάλει το σχολείο κι έτσι δεν χρειάζεται να συνεννοούνται με μουγκρητά και παράλληλα μπορούν να μιλήσουν μπροστά στο φακό το ίδιο ωραία αφενός για τον αγώνα που έχασαν και αφετέρου για τον αγώνα που κέρδισαν. Το δεύτερο είναι η ρήξη των σεξιστικών πεποιθήσεων που φροντίζουν επιμελώς να χτίζουν τουβλάκι-τουβλάκι στα παιδιά το σχολείο, οι γέροι συγγενείς και άλλες εστίες συντηρητικής ιδεολογίας που τα περιβάλλουν: αφού η γιαγιά και βλέπει μπάσκετ βρίζοντας σαν ταρίφας και φτιάχνει και γαμώ τα κουλουράκια, δεν μπορεί να είναι υποχρεωτικό να μένει στην κουζίνα. Ο μικρός Φώτης ανακαλύπτει το φεμινισμό.

Τώρα; Τώρα σπουδάζω κοινωνικές επιστήμες διατηρώντας μόνιμα μεταξύ πολλών άλλων και το κόμπλεξ που δεν κατάφερα ―αφού δεν προσπάθησα― να γίνω φυσικός ή αστρονόμος· σταματώ το λόγο μου προσπαθώντας να βρω κάθε φορά ταιριαστό επίθετο με ξεχωριστό σχηματισμό του θηλυκού· με έλκουν σεξουαλικά οι φεμινίστριες, που όμως δεν φοράνε δερμάτινα και δεν χρησιμοποιούν μαστίγια, γιατί πονάει παρακαλώ· τέλος, διατηρώ στο δωμάτιό μου ούτε λίγο ούτε πολύ (σ.σ. τι βλακώδης έκφραση!) οκτώ μόνιμα ενεργοποιημένα λαμπάκια: ένα λευκό του υπολογιστή, ένα μπλε του σκληρού δίσκου που αναβοσβήνει συνεχώς ανάλογα με το traffic, ένα πράσινο στο ηχοσύστημά μου που δηλώνει το ξυπνητήρι και πέντε πράσινα στο usb hub μου, ένα για το power και τέσσερα για τις ενεργές θύρες. Τα βράδια μέ νανουρίζουν, με προφυλλάσουν από τις κακές νεράιδες που θέλουν να μού κλέψουν τη φωνή, διώχνουν τους εφιάλτες με τους κνίτες και τους δημοσιογράφους και βοηθούν το συνολικά μισό ανοιχτό ανοιχτό μάτι μου να βρει το δρόμο στα σκοτάδια για την περίπτωση που έχω καταναλώσει αρκετά υγρά πριν.

Λες κι ο τόπος σημαίνει κάτι: λες και το να βρίσκεσαι σε μέρος πολύχρωμο κι εξωτικό εξασφαλίζει αυτόματα μια τόνωση της ύπαρξης. Όχι: δώστε μου ένα ανώνυμο κομμάτι γης, από άσφαλτο, και μια φωτιά δίπλα να σιγοκαίει, εργοστάσια να υψώνονται στο βάθος, κάποιο δυσώδες και παντέρημο όπου νά ‘ναι, όπου να μπορέσω να αισθανθώ ασφαλής, να νιώσω σαν στο σπίτι μου, αν πρόκειται να το νιώσω αυτό ποτέ και πουθενά.

του Τζων Μπάνβιλ από το Σάβανο.

Τις προάλλες βρέθηκα εξ ανάγκης σε ένα από αυτά τα παράξενα υποφωτισμένα καταστήματα που λειτουργούν υπό καθεστώς ημιπαρανομίας και κάτω από κανονικές συνθήκες θα ήταν υπόλογα στη δικαιοσύνη για σωρεία παραβάσεων του ποινικού (ή και άλλου) κώδικα. Τα απόμερα αυτά μέρη μυρίζουν σαν κάποιος να τηγανίζει κάρβουνο, αλάτι και αλεύρι χωρίς λάδι, ενώ κάρτα απεριορίστων επισκέψεων στην πτέρυγα με τους καρκινοπαθείς του Αγίου Σάββα κατέχουν οι ιδιοκτήτες τους, που είναι άλλωστε και οι μόνοι εργαζόμενοι, αφού είναι πολύ τσιγκούνηδες για να πληρώσουν επίδομα βαρέως και ανθυγιεινού επαγγέλματος σε άλλους πέρα από τα παιδιά τους (τα οποία, σημειωτέον, μισούν επειδή τούς βγήκαν ομοφυλόφιλα). Αναφέρομαι φυσικά στα φωτοτυπάδικα, που εκτός από τη μαζική αντιγραφή των βιβλίων προσφέρουν και υπηρεσίες δακτυλογράφησης, οι οποίες ενδείκνυνται αν επιθυμείτε να τυφλώσετε τον καθηγητή σας ή να του προκαλέσετε εγκεφαλικό επεισόδιο και να τόν ξεπαστρέψετε χωρίς να σάς χώσουν στη στενή (η τήρηση των ακαδημαϊκών υποχρεώσεων δεν είναι αναγνωρισμένη ακόμη ως κίνητρο εγκληματικής ενέργειας από τη σχετική βιβλιογραφία). Προφανώς θεωρώ δεδομένο πως λόγο εισόδου στα μαγαζιά αυτά έχουν μοναχά οι φοιτητές, και σε αυτό συνηγορούν και οι σχετικές κινήσεις που έχουν γίνει πρόσφατα από το συνδικαλιστικό όργανο των φωτοτυπάδων για την εγκατάσταση σεκιούριτι που θα εξασφαλίζουν ότι άδεια εισόδου έχουν μοναχά όσοι φέρουν φοιτητική ταυτότητα ή την ταυτότητα της κομματικής τους νεολαίας.

Διαψεύστηκα όμως. Αναμένοντας τον πάκο με τις φωτοτυπίες (που στην πιάτσα καλείται «το πράμα», ακολουθούμενο από τον τίτλο του μαθήματος με ανακατεμένες τις λέξεις ―πχ μπαίνεις και λες «Θέλω το πράμα “Ομάδων Ψυχολογία των”», μιλώντας κάπως σαν το Yoda) σε ένα από αυτά τα καταστήματα του οποίου το όνομα δεν έχει σημασία, αντιλήφθηκα την είσοδο μεσήλικης (και βάλε) κυρίας που προκάλεσε μια σοβαρή κινητικότητα στο χώρο. Εγώ το μόνο στο οποίο έδωσα σημασία ήταν το άγγιγμα στον ώμο και τα υπονοητικά βλέμματα της εκθαμβωτικής συνοδού μου, που στην περίπτωση που βρισκόμασταν σε κάποιο μαγαζί νυχτερινής διασκέδασης θα είχα σίγουρα παρεξηγήσει και μετά θα είχαμε άλλα. Πέραν τούτου, το μόνο που θεώρησα δεκτικό προσοχής στην εν λόγω κυρία ήταν το ύψος της που την κατατάσσει στους αστείους και με λίγη βοήθεια από τη φωνή της στους γελοίους ανθρώπους· αυτούς που όταν βλέπεις κάπου, ανοίγεις Terminal (ή κάποιο σχετικό command prompt σε άλλα λογισμικά συστήματα) και γράφεις «/point» και «/laugh». Η φωνή της πιο συγκεκριμένα ήταν αυτό που χαρακτηριστικά περιγράφει ο Dylan Moran ως «τον ήχο που κάνει μια γραφομηχανή όταν γράφει πάνω σε αλουμινόχαρτο ενώ ταυτόχρονα πέφτει από τις σκάλες». Η κυρία διεκπεραίωσε την υπόθεσή της και αποχώρησε, ενώ από το σούσουρο που ακολούθησε στο μαγαζί διαπίστωσα πως το όνομά της αρχίζει από Αθ- και τελειώνει σε -ήνη (με το συμπάθειο για τη μη αναφορά, αλλά χαλεποί γαρ οι καιροί για τους ιστολογούντες) και ήταν αυτή που χαστούκισε δημοσίως πριν από κάμποσα χρόνια πρώην γυναίκα πρώην πρωθυπουργού του (πρώην) ΠΑΣΟΚ. Αγνοώντας την πραγματική της υπόσταση και το original παρουσιαστικό της, η μόνη εικόνα που είχα στο νου μού για την κυρία Αθ-;-νη ήταν ο Λαζόπουλος ντυμένος λαϊκή τραγουδίστρια να χαστουκίζει στη σειρά τα παρατεταγμένα μέλη του ανδρικού μπαλέτου του, με το χαστούκι να αφήνει στο μάγουλο του καθενός τυπωμένο το όνομά της!

Όπως και νά ‘χει, το γεγονός αυτό με ώθησε να συλλογιστώ τον κοινωνικό ρόλο που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν οι μικρές αυτές παραγκωνισμένες και διάσπαρτες οικογενειακές επιχειρήσεις. Εκμεταλλευόμενες το γεγονός πως εδώ και τόσες δεκαετίες παραμένουν ανέγγιχτες από το χέρι του νόμου, θα μπορούσαν να γίνουν τα μέρη όπου πρώην καταδικασμένοι από τη δικαιοσύνη της τηλεόρασης θα μπορούν να πραγματοποιούν κατά διαστήματα εμφανίσεις, ελεύθεροι από κάμερες και φώτα δημοσιότητας που αναμοχλεύουν τα περασμένα γεγονότα για να φέρουν στην επιφάνεια νέα σκάνδαλα. Φανταστείτε τριανταπεντάχρονες, δωροδοκούμενους, απόστρατους αστυνομικούς, πρώην φασίστες, τριτοκλασάτες προσωπικότητες της τηλεοπτικής ζωής ―που ούτε να τούς φτύσεις στο δρόμο― να αγορεύουν και να αναλύουν την καθημερινότητα και τα τεκταινόμενα στο κοινωνικό σκηνικό, συνοδεία κανενός ξέμπαρκου μπαγλαμά κάποιου περαστικού εθνικιστή κνίτη και φτηνού κρασιού ανακατεμένου με καρβουνόνερο από τα μηχανήματα αντιγραφής! Από τέτοιες δεξαμενές σκέψης (think tanks) θα μπορούσε να ξεκινήσει η επανάσταση της νεωτερικότητας και σιγά σιγά να (εξ)απλωθεί στον ελλαδικό χώρο! Το μόνο που θα χρειαστεί είναι κάποιος να κάνει την αρχή και με τόση σωρευμένη βλακεία κάτι τέτοιο δεν θα είναι διόλου δύσκολο: στα πλαίσια ενός τσιτωμένου δημοσίου πνεύματος όπου ο καθένας υποπτεύεται το διπλανό του και τηλεφωνεί στα κανάλια επειδή νομίζει πως ο τρόπος που οι σταγόνες πέφτουν από τα απλωμένα του ρούχα και ενώνονται με τις σταγόνες από τη συναχωμένη του μύτη υποδηλώνουν ενεργό τρομοκρατική δράση και casus belli, το να πνίξει κάποιος τους γείτονές του έναν έναν με το σκοινί της απλώστρας και να σοδομίσει τα πτώματά τους με χωριάτικα λουκάνικα φαντάζει παραπάνω από πιθανό. Το χάος που αλυσιδωτά θα ακολουθήσει θα ενώσει τα μεμονωμένα περιστατικά βίας σε μια ομίχλη συλλογικής παράκρουσης όπου κομπλεξικοί πρώην τηλεθεατές με πιξελιασμένα RGB μάτια θα πετούν καδρόνια και τόνερ-μολότωφ σε βρικολακιασμένους παρουσιαστές δελτίων ειδήσεων και αστυνομικούς που θα εκτοξεύουν αέριο μαγιονέζας στους πράσινους εξωγήινους του Λιακόπουλου που θα πέφτουν από τον πέμπτο όροφο των ούφο τους για να διεκδικήσουν τα πνευματικά δικαιώματα της Ακρόπολης και των πυραμίδων του Χέοπα.

Ενώ ήδη είχα αρχίσει να εικονοποιώ στο μυαλό μου σκηνές όπου στόκοι Καρατζαφερο-Τσιπρο-μάχοι θα έβγαιναν αλαλάζοντας από τα φωτοτυπάδικα και θα επιτίθονταν στα ελληνικά SWAT με το φραπέ στο χέρι και το κομπολόι στο άλλο, παρασέρνοντας στο διάβα τους πνεύμα εκατοντάδων ετών, σημαίνοντας έτσι το τέλος του παγκόσμιου πολιτισμού, μια θωπεία της συνοδού μου κάποιες στιγμές αργότερα μέ έβγαλε από το παραλήρημα των σκέψεών μου· ένδειξη πως το χαστούκι δεν είναι πάντα η ενδεδειγμένη μέθοδος εξισορρόπησης.